ਕੀ ਸੱਚਮੁੱਚ ਇਹ ਚਿੰਨ੍ਹ ਰਿਹਾ ਹਿਟਲਰ ਦੀ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ?
ਸਵਾਸਤਿਕ ਚਿੰਨ੍ਹ ਦਾ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਨਾਲ ਕੀ ਹੈ ਕੰਨੇਕਸ਼ਨ ?
ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ, ਜੈਨ ਧਰਮ ਅਤੇ ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਸਵਾਸਤਿਕ ਚਿੰਨ੍ਹ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਪ੍ਰਤੀਕ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਸਮਤ, ਸ਼ੁੱਭ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਵਿਚ ਇਸ ਚਿੰਨ੍ਹ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਗ੍ਰਹਿ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਸਮੇਂ , ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਵਿੱਚ , ਸ਼ੁੱਭ ਕੰਮ ਕਰਨ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਰਸਮਾਂ ਵਿਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਹਾਲਾਂਕਿ, ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ, ਕੈਨੇਡਾ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਉਤੇਜਕ ਪ੍ਰਤੀਕ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਜੋਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 1940 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਚਿੰਨ੍ਹ ਪੱਛਮੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਅਤੇ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰਾ ਸੀ। ਇਸਨੂੰ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਅਤੇ ਦੌਲਤ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਹਿਟਲਰ ਨਾਜ਼ੀ ਜਰਮਨੀ ਦੇ ਝੰਡੇ ‘ਤੇ ‘ਹੋਕੇਨਕ੍ਰਰੂਓਇਜ਼’ ਜਾਂ ਹੁੱਕ ਵਾਲੇ ਕਰਾਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਸੀ । ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਵਾਸਤਿਕ ਵਰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਸੀ ।
ਇਸ ਲਈ, ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਹ ਚਿੰਨ੍ਹ ਪੱਛਮ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਯਹੂਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਬਨਾਸ਼ ਦੀ ਦਰਦਨਾਕ ਯਾਦ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਬਣ ਗਿਆ।
ਸਵਾਸਤਿਕ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਗੋਂ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ। ਇਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੁਆਰਾ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਸਵਾਸਤਿਕ ਦਾ ਕੀ ਅਰਥ ਹੈ?
ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ, ਜੈਨ ਧਰਮ ਅਤੇ ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ, “ਸਵਾਸਤਿਕ” ਸ਼ਬਦ “ਸੁ” ਅਤੇ “ਅਸਤੀ” ਦੇ ਮੂਲ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
“ਸੁ” ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ “ਤੰਦਰੁਸਤੀ” ਅਤੇ “ਅਸਤੀ” ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ “ਹੋਣ ਦਿਓ”। ਸਵਾਸਤਿਕ ਸ਼ਬਦ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਸੁਮੇਲ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ।
ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਅੱਠ ਸੱਜੇ ਕੋਣਾਂ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਚਿੱਤਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲੰਬਕਾਰੀ ਅਤੇ ਖਿਤਿਜੀ ਰੇਖਾਵਾਂ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਕੱਟਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਰੇਖਾਵਾਂ ਹਰ ਇੱਕ ਸਿਰੇ ਤੋਂ ਫੈਲਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਸਵਾਸਤਿਕ ਬਣਾਉਂਦੇ ਸਮੇਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਥਾਵਾਂ ਛੱਡੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬਿੰਦੀਆਂ ਵੀ ਲਗਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਇਸ ਚਿੰਨ੍ਹ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਲੇਖਾ-ਜੋਖਾ ਬਹੀਆਂ, ਪਵਿੱਤਰ ਪੁਸਤਕਾਂ, ਸਟੋਰਾਂ, ਵਾਹਨਾਂ, ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਨਾਮਕਰਨ ਰਸਮਾਂ ਅਤੇ ਵਿਆਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਧਾਰਮਿਕ ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਅਤੇ ਵਿਆਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਚਿੰਨ੍ਹ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਸਵਾਸਤਿਕ ਮੰਤਰ ਦਾ ਜਾਪ ਵੀ ਨਾਲ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਹਿੰਦੂ ਮਤ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਨੁਸਾਰ ਵਰੁਣ, ਇੰਦਰ, ਸੂਰਜ, ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਗਰੁੜ ਅੱਗੇ ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਲਈ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਤੀਕ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਜੁੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਚਾਰ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ, ਚਾਰ ਰੁੱਤਾਂ, ਚਾਰ ਯੁੱਗ, ਚਾਰ ਸ਼ਾਸਤਰ, ਜੀਵਨ ਦੇ ਚਾਰ ਟੀਚੇ (ਨੇਕੀ, ਭੌਤਿਕ, ਸੁੱਖ, ਗ੍ਰਹਿ), ਜੀਵਨ ਦੇ ਚਾਰ ਪੜਾਅ (ਬਚਪਨ, ਪਰਿਵਾਰਕ ਅਵਸਥਾ, ਤਪੱਸਿਆ, ਸੰਨਿਆਸ) ਆਦਿ ।
ਅਜੈ ਚਤੁਰਵੇਦੀ ਦੀ ਕਿਤਾਬ “ਦ ਲਾਸਟ ਵਿਜ਼ਡਮ ਆਫ਼ ਦ ਸਵਾਸਤਿਕ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, “ਵੈਦਿਕ ਗਣਿਤ ਵਿੱਚ ਸਤਿਓ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਚਾਰ ਕੋਨੇ ਵਾਲਾ ਘਣ। ਹਿੰਦੂ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਜਾਗਣ, ਸੌਣ ਅਤੇ ਸੁਪਨੇ ਦੇਖਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀ ਚੌਥੀ ਅਵਸਥਾ ਹੈ।
ਜਾਪਾਨ ਦੇ ਬੋਧੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਚਿੰਨ੍ਹ “ਮਾਨਸੀ” ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗੌਤਮ ਬੁੱਧ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਚਤੁਰਵੇਦੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਹਿਟਲਰ ਨੇ ਹਿੰਦੂ ਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਅਰਥ ਜਾਂ ਮਹੱਤਤਾ ਨੂੰ ਸਮਝੇ ਬਿਨਾਂ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸਵਾਸਤਿਕ ਚਿੰਨ੍ਹ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ।
ਹੋਕੇਨਕ੍ਰਰੂਓਇਜ਼ ਜਾਂ ਹੁੱਕ ਕਰਾਸ
1871 ਵਿੱਚ ਜਰਮਨ ਪੁਰਾਤੱਤਵ-ਵਿਗਿਆਨੀ ਹੇਨਰਿਕ ਸਿਸਲੇਮਨ ਨੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸ਼ਹਿਰ ਟ੍ਰੌਏ (ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਤੁਰਕੀ ਵਿੱਚ) ਦੀ ਖੁਦਾਈ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਭਾਂਡਿਆਂ ’ਤੇ ਲਗਭਗ 1,800 ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ‘ਸਵਾਸਤਿਕ’ ਚਿੰਨ੍ਹ ਲੱਭੇ।
ਇਹ ਇੱਕ ਸਵਾਸਤਿਕ ਵਰਗਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਜਰਮਨ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀਆਂ ਮੌਜੂਦਾ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਦੇਖਿਆ।
ਮਾਨਵ-ਵਿਗਿਆਨੀ ਗਵੇਂਡੋਲਿਨ ਲੇਕ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਟਰੌਏ ਦੇ ਵਾਸੀ ਆਰੀਅਨ ਸਨ। ਇਹਨਾਂ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਬਰਤਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀਆਂ ਸਮਾਨਤਾਵਾਂ ਨੇ ਨਾਜ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਆਰੀਅਨਾਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਨਸਲੀ ਨਿਰੰਤਰਤਾ ਦੇ ਸਬੂਤ ਸਨ।
ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹਿਟਲਰ ਨੇ ਸਵਾਸਤਿਕ ਨੂੰ ਪਾਰਟੀ ਪ੍ਰਤੀਕ ਵਜੋਂ ਅਪਣਾਉਣ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਜਰਮਨਿਕ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਸਮਾਨਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਸਮਾਨਤਾ ਦੁਆਰਾ, ਨਾਜ਼ੀਆਂ ਨੇ ਜਰਮਨਾਂ ਨੂੰ ਯਕੀਨ ਦਿਵਾਇਆ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਅਤੇ ਜਰਮਨ ਇੱਕੋ “ਸ਼ੁੱਧ” ਆਰੀਅਨ ਮੂਲ ਦੇ ਸਨ।
ਜਦੋਂ ਅਡੌਲਫ ਹਿਟਲਰ 1920 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਨਵੀਂ ਸਥਾਪਿਤ ਪਾਰਟੀ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤੀਕ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਸਨੇ “ਹੋਕੇਨਕ੍ਰਰੂਓਇਜ਼” ਸੱਜੇ-ਪੱਖੀ ਸਵਾਸਤਿਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ।
1933 ਵਿੱਚ, ਹਿਟਲਰ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਮੰਤਰੀ, ਜੋਸਫ਼ ਗੋਏਬਲਜ਼ ਨੇ ਸਵਾਸਤਿਕ ਦੀ ਵਪਾਰਕ ਵਰਤੋਂ ‘ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਕਾਨੂੰਨ ਪਾਸ ਕੀਤਾ।
ਜਰਮਨ ਸੁਪਰੀਮ ਸ਼ਾਸਕ ਅਡੌਲਫ ਹਿਟਲਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਆਤਮਕਥਾ “ਮੀਨ ਕੈਂਫ” ਦੇ ਅਧਿਆਇ 7 ਵਿੱਚ ਨਾਜ਼ੀ ਝੰਡੇ, ਇਸਦੇ ਰੰਗਾਂ ਅਤੇ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਹਿਟਲਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਨਵਾਂ ਝੰਡਾ ‘ਤੀਜੇ (ਜਰਮਨ) ਰਾਇਖ’ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਨਾਜ਼ੀ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਝੰਡਾ 1920 ਦੀਆਂ ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਲਾਲ ਬੈਕਗ੍ਰਾਉਂਡ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਚਿੱਟੇ ਘੇਰੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਕਾਲਾ ‘ਹੋਕੇਨਕ੍ਰਰੂਓਇਜ਼’ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਇਹ ਚਿੱਤਰ 45 ਡਿਗਰੀ ਦੇ ਕੋਣ ‘ਤੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਝੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸਵਾਸਤਿਕ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਲਾਲ ਰੰਗ ਸਮਾਜਿਕ ਲਹਿਰਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਸੀ। ਚਿੱਟਾ ਰੰਗ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦ ਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸਵਾਸਤਿਕ ਆਰੀਅਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਅਤੇ ਜਿੱਤ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ।
ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ ‘ਫ੍ਰੌਮ ਗਲੂਟਨੀ ਟੂ ਜੈਨੋਸਾਈਡ’ (‘ਦਿ ਸਾਈਨ ਆਫ ਦਿ ਕਰਾਸ: ਫਰੌਮ ਗਲੂਟਨੀ ਟੂ ਜੈਨੋਸਾਈਡ’) ਵਿੱਚ ਡਾ. ਡੈਨੀਅਲ ਰੈਨਕੋਰ ਲੈਫੇਰਰ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਹਿਟਲਰ ਨੇ ਆਪਣਾ ਬਚਪਨ ਆਸਟਰੀਆ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੇਨੇਡਿਕਟੀਨ ਮੋਂਟੇਸਰੀ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਇਆ ਸੀ।
ਜਿੱਥੇ ਕਈ ਥਾਵਾਂ ‘ਤੇ ਸਵਾਸਤਿਕ ਚਿੰਨ੍ਹ ਉੱਕਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਬਚਪਨ ਦੀ ਯਾਦ ਤਾਜ਼ਾ ਕਰਨ ਲਈ ਇਹ ਪ੍ਰਤੀਕ ਚੁਣਿਆ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ, ਨਾਜ਼ੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਝੰਡੇ ਹੇਠ ਲਗਭਗ 600,000 ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਯਹੂਦੀ, ਅਪਾਹਜ, ਰੋਮਾਨੀ ਅਤੇ ਸਿੰਟੀ, ਸਿਆਹਫਾਮ, ਸਲਾਵਿਕ, ਸਮਲਿੰਗੀ, ਸੋਵੀਅਤ ਅਤੇ ਪੋਲਿਸ਼ ਲੋਕ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਜਰਮਨੀ ਅਤੇ ਨਾਜ਼ੀ-ਕਬਜੇ ਵਾਲੇ ਯੂਰਪ ਵਿਚ ਯਹੂਦੀਆਂ ਨੂੰ ਹਿਟਲਰ ਦੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਤਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਨਸਲਕੁਸ਼ੀ ਦੌਰਾਨ ਮਰਨ ਵਾਲੇ ਲੱਖਾਂ ਯਹੂਦੀਆਂ ਲਈ, ਹੋਕੇਨਕ੍ਰਰੂਓਇਜ਼’ ਜਾਂ ‘ਹੁੱਕਡ ਕਰਾਸ’ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ। ਜੋ, ਭਿਆਨਕ ਯਾਦਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਹਾਲ ਹੀ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਪ੍ਰਤੀਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ‘ਨਿਓ-ਨਾਜ਼ੀਆਂ’ ਅਤੇ ਕਈ ਗੋਰੇ ਸਰਬੋਤਮਵਾਦੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਪੂਰਵ-ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਸਵਾਸਤਿਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ
1908 ਵਿੱਚ, ਯੂਕਰੇਨ ਵਿੱਚ ਹਾਥੀ ਦੰਦ ਵਿੱਚ ਉੱਕਰਿਆ ਇੱਕ ਪੰਛੀ ਲੱਭਿਆ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਸਵਾਸਤਿਕ ਉੱਕਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਇਸ ਨੂੰ ਸਵਾਸਤਿਕ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਰੂਪ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਾਰਬਨ ਡੇਟਿੰਗ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 1,500 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੀ ਹੈ।
ਇਹ ਚਿੰਨ੍ਹ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਈਸਾਈ ਕਬਰਾਂ, ਰੋਮ ਵਿੱਚ ਕਬਰਾਂ, ਇਥੋਪੀਆ ਵਿੱਚ ਲਾਲੀਬੇਲਾ ਪੱਥਰ ਦੇ ਚਰਚ ਅਤੇ ਸਪੇਨ ਵਿੱਚ ਕੋਰਡੋਬਾ ਦੇ ਗਿਰਜਾਘਰ ਦੇ ਚਰਚ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਨਸਲਕੁਸ਼ੀ ਬਾਰੇ ਇਕ ਐਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ: “ਸਵਾਸਤਿਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਯੂਰੇਸ਼ੀਆ ਵਿਚ 7,000 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਇਹ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਦੀ ਗਤੀ ਅਤੇ ਗਤੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਸੀ। ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਚਿੰਨ੍ਹ ਕਾਂਸੀ ਯੁੱਗ ਦੌਰਾਨ ਪੂਰੇ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਅਜੋਕੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹੜੱਪਾ ਸੱਭਿਅਤਾ ਦੇ ਸਥਾਨਾਂ ‘ਤੇ ਮਿਲੇ ਕੁਝ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ਾਂ ‘ਤੇ ਸਵਾਸਤਿਕ ਚਿੰਨ੍ਹ ਅੰਕਿਤ ਹਨ।
19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ, ਥਾਮਸ ਵਿਲਸਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ The Swastika: The Earliest Known Symbol and Its Migrations ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸਵਾਸਤਿਕ ਚਿੰਨ੍ਹ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।
ਸਵਾਸਤਿਕ ਚਿੰਨ੍ਹ ਚਾਦਰਾਂ, ਢਾਲਾਂ ਅਤੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ‘ਤੇ ਵੀ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਈਆਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਚਿੱਤਰ ਧੂਮਕੇਤੂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਬੀਅਰ ਤੋਂ ਕੋਕਾ-ਕੋਲਾ ਤੱਕ
ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਯੂਨਾਨੀ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਜੱਗਾਂ ਅਤੇ ਫੁੱਲਦਾਨਾਂ ‘ਤੇ ਸਵਾਸਤਿਕ ਚਿੰਨ੍ਹ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਨਾਰਵੇਈ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਵਾਸਤਿਕ ਉਥੋਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ “ਥੋਰ” ਦਾ ਹਥੌੜਾ ਹੈ।
ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਸਵਾਸਤਿਕ ਦੀ ਮਸ਼ਹੂਰੀ ਅਤੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਇਹ ਇੱਕ ਵਾਰ ਕੋਕਾ-ਕੋਲਾ ਦੇ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਨਾਜ਼ੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸਵਾਸਤਿਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਮਸ਼ਹੂਰ ਡੈਨਿਸ਼ ਬੀਅਰ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੀ ਕੰਪਨੀ “ਕਾਰਲਸਬਰਗ” ਦੇ ਲੋਗੋ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਵਾਸਤਿਕ ਚਿੰਨ੍ਹ ਸੀ।
ਕੁਝ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਤੱਕ, ਫਿਨਲੈਂਡ ਦੀ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਮੋਹਰ ਵਿੱਚ ਸਵਾਸਤਿਕ ਚਿੰਨ੍ਹ ਸੀ।
ਗ੍ਰੇਟ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਵਿੱਚ, ਸਵਾਸਤਿਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸਕਾਊਟਿੰਗ ਅੰਦੋਲਨ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਬੈਜ ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਭਾਰਤੀ ਨਾਜ਼ੀ ਮੋਹਰ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ ਬਾਰੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।
“ਹੋਕੇਨਕ੍ਰਰੂਓਇਜ਼” 45 ਡਿਗਰੀ ਦੇ ਕੋਣ ‘ਤੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਝੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਪਰ ਸਵਾਸਤਿਕ ਸਿੱਧਾ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਹੈ।
